Cukrzyca

Cukrzyca (łac. diabetes mellitus tłumaczona jako 'słodkie przeciekanie') jest przewlekłą chorobą przemiany materii, która jest spowodowana brakiem lub nieprawidłowym działaniem hormonu - insuliny. Cukrzyca charakteryzuje się podwyższonym stężeniem glukozy we krwi (hiperglikemią).

W zdrowym organizmie trzustka produkuje hormon zwany insuliną,który umożliwia komórkom całego ciała przyswajanie glukozy i zamianę jej na energię potrzebną do ich prawidłowego funkcjonowania.

Zaburzenie gospodarki cukrowej organizmu jest przyczyną także zaburzenia gospodarki tłuszczowej, białek oraz wodno-elektrolitowej. Nieprzyswojony przez komórki cukier - glukoza gromadzi się we krwi. Gdy stężenie glukozy przekroczy próg nerkowy, dochodzi do hiperglikemi czyli 'przecukrzenia'. Nieodfiltrowany nadmiar glukozy z krwi przez nerki jest wydalany do pęcherza moczowego. Pojawia się cukromocz (glukozuria) - czyli wydalanie glukozy z moczem oraz wielomocz (poliuria) - częste oddawanie moczu (powyżej 3 l na dobę). Tak znaczący ubytek wody w organizmie powoduje odwodnienie. Wzmaga się wzrost pragnienia (polidypsja) oraz wysychanie błon śluzowych i skóry. Powyżej 250 mg/dl stężeniach glukozy może także występować kwasica ketonowa (diabetic ketoacidosis), objawiająca się obecnością w moczu ciał ketonowych (ketonuria) - produktów ubocznych powstałych w trakcie pozyskiwania przez organizm, energii z tłuszczów.

Insulina to główny hormon anaboliczny, niezbędny do prawidłowego metabolizmu węglowodanów, tłuszczów i białek. Całkowity brak insuliny może prowadzić do kwasicy ketonowej i śpiączki. Nieleczone powikłania są śmiertelne.

Przewlekłe powikłania cukrzycy obejmują uszkodzenie, dysfunkcję i niewydolność różnych narządów: retinopatię, nefropatię, neuropatię. Osoby z cukrzycą są również obciążone zwiększonym ryzykiem choroby wieńcowej oraz miażdżycy tętnic obwodowych i mózgowych. Poważne powikłania zdarzają się dużo rzadziej osobom, które zażywając leki i prowadząc odpowiedni tryb życia, utrzymują zbliżone do prawidłowego stężenie glukozy.

Najważniejsze postacie cukrzycy wynikają z niedoboru lub braku insuliny (cukrzyca typu 1), zmniejszonej wrażliwości tkanek na działanie insuliny połączonej z niedoborem insuliny (cukrzyca typu 2) oraz zmian hormonalnych związanych z okresem ciąży (cukrzyca ciężarnych). Znane są również inne rodzaje zobacz punkty poniżej.

  • Cukrzyca typu 1 ( zwana także cukrzycą młodzieńczą bądź insulinozależną ) - wywołana jest destrukcją komórek beta trzustki, odpowiedzialnych za produkcję i wydzielanie insuliny ( insulina to hormon obniżający poziom cukru we krwi ). Ten rodzaj cukrzycy występuje częściej u ludzi młodych ( ale nie tylko) oraz u dzieci. Spośród chorych na cukrzycę, na typ 1 choruje 15 - 20 % chorych. Jedynym możliwym leczeniem tej choroby jest podawanie insuliny oraz właściwe odżywianie i wysiłek fizyczny.
  • Cukrzyca typu 2 ( cukrzyca dorosłych, insulinoniezależna ) - w tym rodzaju cukrzycy przyczyną podwyższonego poziomu cukru nie jest brak insuliny, ale jej nieprawidłowe działanie w organizmie ( oporność na działanie insuliny ). Najczęściej cukrzycy typu 2 towarzyszy otyłość oraz bardzo często nadciśnienie tętnicze. Ten rodzaj cukrzycy występuje najczęściej u ludzi starszych. Około 80 - 85 % wszystkich pacjentów z cukrzycą stanowią chorzy na cukrzycę typu 2. Początkowo leczenie tej choroby opiera się na stosowaniu odpowiedniej diety, dostosowanego do możliwości chorego wysiłku fizycznego oraz doustnych leków hipoglikemizujących ( przeciwcukrzycowych ). Wszyscy jednak chorzy na cukrzycę typu 2 wymagają po pewnym ( różnym ) czasie trwania choroby leczenia insuliną. Pewna grupa osób młodych, poniżej 35 roku życia, cierpi na odmianę cukrzycy typu 2 - MODY ( maturity onset diabetes of the young ).
  • Cukrzyca ciężarnych - cukrzyca po raz pierwszy rozpoznana w ciąży i występująca do momentu urodzenia dziecka. W grupie kobiet z cukrzycą ciężarnych istnieje wyższe ryzyko zachorowania w przyszłości na cukrzycę w porównaniu z kobietami bez tego powikłania. Leczenie tej postaci cukrzycy powinno być prowadzone tylko w wyspecjalizowanych ośrodkach ginekologiczno-diabetologicznych.

 

  • Cukrzyca wtórna - to najbardziej zróżnicowana etiologicznie grupa cukrzyc, które łącznie stanowią około 2-3% wszystkich postaci cukrzycy w Europie i Ameryce Północnej. Charakterystyczne dla tej postaci są współistniejące z cukrzycą inne zaburzenia lub zespoły chorobowe. Najczęstsze przyczyny cukrzycy wtórnej można podzielić na:
    • polekowe - niektóre leki stosowane w chorobach układu krążenia ( tiazydy lub inne leki moczopędne, szczególnie w zestawieniu z beta blokerami, leki sterydowe i inne.
    • niektóre choroby gruczołów dokrewnych ( endokrynopatie ) - choroba i zespół Cushinga, akromegalia, nadczynność tarczycy, guz chromochłonny nadnerczy, guz wydzielający glucagon.
    • genetycznie uwarunkowane choroby przemiany materii - hemochromatoza
    • choroby trzustki - przewlekłe zapalenie trzustki, rak trzustki, stan po pankreatektomii ( operacyjnym usunięciu trzustki ).
    • cukrzyca na tle niedostatecznego i wadliwego odżywiania - występuje głównie wśród ludności tubylczej strefy międzyzwrotnikowej w krajach Azji, Afryki i Ameryki Południowej, w których niedożywienie i głód są powszechne.

Rozpoznanie cukrzycy typu 1 zwykle jest łatwe, występują bardzo nasilone objawy takie jak : silne pragnienie, częste oddawanie zwiększonych ilości moczu, gwałtowna utrata masy ciała które mogą prowadzić do rozwoju śpiączki . W badaniach laboratoryjnych występuje znacznie podwyższony poziom cukru we krwi oraz obecność cukru w moczu.

Rozpoznanie cukrzycy typu 2 jest znacznie trudniejsze, objawy mogą być trudno uchwytne i długo nie budzą podejrzeń chorego ( szacuje się, że prawie połowa chorych na cukrzycę typu 2 nie jest świadoma swojej choroby ). Typowe objawy są następujące: utrata wagi, zmęczenie, częste oddawanie moczu, wzmożone pragnienie, infekcje skórne ( grzybice, czyraki ), uczucie suchości w jamie ustnej, świąd sromu czy zaburzenia widzenia. Należy zaznaczyć, że u pewnej grupy chorych nie występują żadne objawy choroby pomimo utrzymujących się wysokich wartości poziomu cukru.

Potwierdzeniem rozpoznania cukrzycy jest pomiar cukru (glukozy) we krwi. Stężenie cukru wyraża się w liczbie miligramów glukozy na decylitr ( mg/dl lub mg% ) lub milimoli glukozy na litr ( mmol/l ). Ażeby przeliczyć wynik z mmol/l na mg/dl , należy pomnożyć ilość mmoli przez 18 ( np. 10mmol/l x 18 = 180mg/dl ).

Cukrzycę można rozpoznać jeżeli:

  • W przypadkowym badaniu poziom cukru przekracza 200 mg%. Przypadkowy oznacza o dowolnej porze dnia, bez względu na czas jaki upłynął od ostatniego posiłku.
  • Stężenie glukozy na czczo ( tj. co najmniej 8 godzin od ostatniego posiłku ) przekracza 125 mg% ( rozpoznanie należy potwierdzić jeszcze jednym pomiarem glukozy na czczo ).
  • Poziom cukru jest wyższy od 200 mg% po 2 godzinach od obciążenia 75gramami glukozy rozpuszczonymi w 300ml wody ( doustny test obciążenia glukozą - OGTT ).

Norma dla krwi żylnej:
u noworodków - 2,8-4,4 mmol/l (50-115 mg/dl),
u dzieci - 3,9-5,8 mmol/l (70-105 mg/dl),
u dorosłych -3,9-6,4 mmol/l (70-115 mg/dl)

Jednym z najbardziej zaawansowanych technologicznie, najdokładniejszych oraz wielozadaniowych aparatów jest glukometr CardioChek ™ oraz CardioChek ™ Professional