Ketony

Podstawowe znaczenie w diagnostyce cukrzycy mają prawidłowo zebrane wywiady. Rozpoznanie cukrzycy u dziecka nie sprawia zwykle większych trudności, jeżeli stwierdza się:

  • charakterystyczne objawy kliniczne,
  • glukozurię zwłaszcza z towarzyszącą jej ketonurią,
  • hiperglikemię >7 mmol/l na czczo i >11 mmol/l o dowolnej porze doby.

Test doustnego obciążenia glukozą powinno się wykonywać jedynie w przypadkach wątpliwych. Objawy kliniczne zależą od stopnia zaawansowania zaburzeń metabolicznych.

Narastają one w ciągu kilku lat, czasem kilkunastu tygodni, okres ten może być jednak bardzo krótki - zwłaszcza u najmłodszych dzieci - i w ciągu 2-3 dni dochodzi do kwasicy ketonowej. Należy zaznaczyć, że głównym ketokwasem u niemowląt jest beta-hydroksymaślan i pomimo ciężkiej ketozy można nie stwierdzić acetonu w moczu. U nastolatków zdarza się natomiast przedłużona ewolucja choroby. Objawy kliniczne i odchylenia w wynikach badań laboratoryjnych są niestałe, ich nasilenie zmienia się, a kwasica ketonowa nie rozwija się przez wiele miesięcy pomimo braku substytucji insulinowej.

Co to jest ketonuria?

Ketonuria - zwana także acetonurią lub ketoacidurią - to stan, gdy w moczu pojawiają się ciała ketonowe. W praktyce tym ketonem jest aceton, który dzięki charakterystycznemu zapachowi jest łatwo wyczuwalny w moczu w przypadku znacznego jego stężenia czemu dodatkowo towarzyszy podwyższenie stężenia ketonów we krwi (tzw.ketonemia), która powoduje powstanie kwasicy metabolicznej a sam aceton może być wyczuwany w powietrzu wydechowym.

Moment pojawienia się ciał ketonowych w moczu jest ostateczną chwilą podjęcia odpowiednich działań leczniczych. Dlatego też w profilaktyce powinno stosować badanie krwi na obecność ciał ketonowych a nie badania moczu, ponieważ ciała ketonowe najpierw występują w krwi a później w moczu. Doskonałym glukometrem do pomiaru ciał ketonowych (beta hydroksymaślan) jest analizator CardioChek standard lub CardioChek Professional oraz paski do pomiaru ciał ketonowych. Badanie wykonuje sięw ten sam sposób co badanie glukozy a czas badania to niecała minuta.

Biochemicznie do nadmiaru ketonów w organizmie dochodzi, gdy acetylokoenzym A nie może zostać zutylizowany w cyklu Krebsa. Natomiast klinicznie do nadmiaru produkcji ketonów dochodzi w 2 sytuacjach:

  • niemożności spalenia cukrów z powodu niedoboru insuliny do czego dochodzi w niewyrównanej cukrzycy
  • w przypadku nadmiernej betaoksydacji tłuszczów do czego może doprowadzić głód

Dodatkowo należy pamiętać, że u około 15% osób ketonuria występuje bez jakiejkolwiek przyczyny chorobowej. Inne rzadkie przyczyny ketonurii to glikozuria nerkowa, glikogenozy, dieta z niewielką zawartością węglowodanów lub dużą zawartością białka. Może się również pojawiać przejściowo w przypadku wymiotów lub gorączki.

Leczenie ketonurii jest objawowe tzn. obowiązuje wyrównanie istniejących zaburzeń - wyrównanie poziomu glukozy, zaburzeń gospodarki kwasowo-zasadowej i wodno-elektrolitowej czy zapewnienie odpowiedniego bilansu kalorycznego.

Dlaczego dochodzi do wystąpienia kwasicy ketonowej?

W przypadku, gdy wystąpi brak insuliny, jako alternatywne źródło energii rozkładane są tłuszcze, a efektem ubocznym tego jest nadmierne gromadzenie ketonów we krwi. Nadmiar ketonów we krwi jest przyczyną kwasicy ketonowej. Organizm próbuje pozbyć się ich przez intensywne wydalanie z moczem lub przez płuca - stąd jest wyczuwalny zapach acetonu w oddechu. Aby wydalić jak najwięcej acetonu przez płuca znacznie zwiększa się częstość oddychania.

Jeśli osoba chora nie jest w stanie zrównoważyć traconych z moczem płynów poprzez intensywne picie pojawia się odwodnienie. Gdy te wszystkie objawy nie są odpowiednio leczone, dosyć szybko pojawiają się zaburzenia świadomości, a następnie śpiączka. Kwasica ketonowa jest stanem bezpośrednio zagrażającym życiu i musi być intensywnie leczona przez dożylną podaż płynów i insuliny. Kwasica ketonowa często rozwija się na początku cukrzycy jako świeże ujawnienie lub już w trakcie choroby, jeśli insulina nie jest w ogóle podawana przez 12-24 godziny. Może jednak także wystąpić, nawet, jeśli insulina jest podawana w zwykłych dawkach, ale zapotrzebowanie na insulinę nagle zwiększyło się np. w trakcie infekcji.

Co to są ciała ketonowe?

Głównym źródłem energii jest glukoza i każdy z nas potrzebuje jej do życia. W przypadku kiedy organizm nie może jej wykorzystać, czerpie energię z innego źródła - tkanki tłuszczowej.
Ciała ketonowe to małe rozdrobnione cząstki tłuszczu, które w tej postaci mogą zostać wykorzystane jako źródło energii.

Kiedy poziom ciał ketonowych wzrasta?

Ciała ketonowe są wykorzystywane przez każdego człowieka, jako źródło energii. Przykład: rano gdy wstajemy a podczas snu nie jemy i nie dostarczamy glukozy do organizmu, zaczynamy spalać ciała ketonowe. Poziom glukozy we krwi jest wtedy niski, a ciał ketonowych - lekko podwyższony.

Kiedy masz cukrzycę, wysoki poziom glikemii i wysoki poziom ciał ketonowych mogą występować jednocześnie. Aby przetransportować cząsteczki glukozy do mięśni i mózgu, potrzebna jest insulina. Natomiast gdy poziom insuliny we krwi nie jest wystarczający, organizm zaczyna zamieniać tłuszcz w ciała ketonowe, aby wykorzystać go jako źródło energii. Niestety bez odpowiedniego poziomu insuliny spalanie ciał ketonowych jest niemożliwe, dlatego poziom ciał ketonowych we krwi jest podwyższony i zmienia odczyn krwi na kwaśny.

Dlaczego wysoki poziom ciał ketonowych jest niebezpieczny?

Pierwszym objawem podwyższonego poziomu ciał ketonowych jest wzmożone pragnienie i oddawanie moczu, ponieważ organizm próbuje wydalić nadmiar ciał ketonowych, a konkretnie jednego z nich - acetonu, w moczu lub w wydychanym powietrzu. Możesz mieć mdłości, być odwodniony, skóra stanie się sucha i pojawią się zaburzenia wzroku. Wysoki poziom ciał ketonowych we krwi może prowadzić do kwasicy ketonowej, której objawami są być bóle brzucha, utrata przytomności, a nawet śpiączka cukrzycowa.

Jak zareagować w porę?

Jeśli masz glukometr CardioChek,możesz teraz skorzystać z możliwości pomiaru poziomu ciał ketonowych we krwi we własnym domu. Jest to pierwsze i jedyne na świecie urządzenie pozwalające na pomiar poziomu stężenia glukozy i poziomu ciał ketonowych. Wystarczy tylko zastosować odpowiednie paski testowe, i po 30 sekundach od momentu badania otrzymasz wynik.

Teraz, kiedy glukometr pokazuje wysokie stężenie poziomu glukozy we krwi, przy użyciu pasków Ciała ketonowe - Ketone, można samemu sprawdzić, czy poziom ciał ketonowych jest odpowiedni czy konieczna jest konsultacja lekarska. Pozwala to na odpowiednio wczesną reakcję wtedy, gdy wynik przekracza dozwolone normy i stwarza zagrożenie zdrowia i życia.