Syndrom metaboliczny

Syndrom metaboliczny (stan przedcukrzycowy) to stan zdefiniowany jako : nieprawidłowa glikemia na czczo oraz nieprawidłowa tolerancja glukozy.

Zespół metaboliczny stanowi coraz większy problem kliniczny i epidemiologiczny. Aby rozpoznać zespół metaboliczny niezbędne jest występowanie otyłości centralnej:

 

  • (obwód w talii dla mężczyzn >=94cm i kobiet >=80cm) oraz 2 spośród 4 czynników
  • stężenie trójglicerydów >150 mg/dl (1.7 mmol/l),
  • obniżone stężenie cholesterolu HDL
    • <40 mg/dl (1.0 mmol/l) u mężczyzn
    • <50 mg/dl (1.3 mmol/l) u kobiet,
  • skurczowe ciśnienie tętnicze >=130 mmHg lub rozkurczowe >=85 mmHg,
  • glikemia na czczo >=100 mg/dl (5.6 mmol/l).

 

  • Wczesne rozpoznanie składowych zespołu, profilaktyka i leczenie farmakologiczne redukują śmiertelność i chorobowość sercowo-naczyniową.

Jak rozpoznać otyłość brzuszną?

Najczęściej stosuje się pomiary antropometryczne, a wśród nich określanie obwodów talii i bioder. Obwód talii w centymetrach mierzy się w połowie odległości między dolnym brzegiem żeber a górnym grzebieniem kości biodrowej. Najszerszy obwód bioder określa się na wysokości nieregularnej wyniosłości końca kości udowej. Następnie ocenia się stosunek talii do bioder. Powszechnie wskaźnik ten nazywa się WHR. Otyłość uważamy za wisceralną, jeśli wskaźnik WHR jest równy lub wyższy u kobiet od 0,8, a u mężczyzn - od 1,0. Przy wartościach tego wskaźnika poniżej 0,8 u kobiet i poniżej 1,0 u mężczyzn otyłość określamy jako pośladkowo-udową. Wadą pomiarów obwodów ciała jest to, że określają one zarówno ilość tkanki podskórnej, jak i wewnątrzbrzusznej. Ponadto są zależne od stopnia nadwagi, a także od ilości gazów w jelitach.

Na użytek praktyczny opisany pomiar jest jednak wystarczający i pozwala określić w przybliżeniu typ otyłości u danej osoby, a także skłonności do chorób wywołujących powikłania otyłości.

Źródła problemu


Skutki gromadzenia się tłuszczu wewnątrz jamy brzusznej ciągle nie są całkowicie poznane. Zjawisko to zależy od zaburzeń endokrynologicznych i predyspozycji genetycznych.Istnieją również pewne różnice przyczynowe zależne od płci. Zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet z otyłością brzuszną występuje nieprawidłowe wydzielanie pewnych hormonów: nadprodukcja kortyzolu u obu płci, zwiększone wydzielanie testosteronu u kobiet, natomiast upośledzone jego wytwarzanie u mężczyzn.

Bardzo ważną rolę w powstawaniu otyłości brzusznej odgrywają czynniki genetyczne. Problem ten jest przedmiotem aktualnie prowadzonych badań, z których wynika z całą pewnością, że część przypadków otyłości tego typu to wynik dziedziczenia.

Wykazano także, że niektóre czynniki środowiskowe przyczyniają się do gromadzenia tłuszczu wewnątrz jamy brzusznej. Są to: stres, palenie papierosów, alkohol, dieta obfitująca w tłuszcze nasycone i w sól kuchenną. Stwierdzono, że osoby z otyłością brzuszną dość często mają problemy z przystosowaniem się do otoczenia. Wywołuje to reakcje stresowe, brak kontroli zachowań. Z badań epidemiologicznych wynika, że wskaźnik WHR u palaczy jest wyższy w porównaniu ze wskaźnikiem u niepalących. Wykazano również, że zaprzestanie palenia zmniejsza ilość tkanki tłuszczowej wewnątrzbrzusznej. Podobnie jak w przypadku stresu występowanie tego typu otyłości u palaczy tłumaczy się podwyższonym stężeniem kortyzolu, gdyż nikotyna stymuluje jego wydzielanie.

Sugeruje się również, że dieta zawierająca dużo mięsa i tłuszczu, a mało warzyw i owoców, jak również nadużywanie alkoholu, sprzyjają gromadzeniu się centralnej tkanki tłuszczowej.

Otyłość brzuszna jest wrogiem naszego zdrowia powinna być leczona nie tylko indywidualnie dobraną, niskokaloryczną dietą i wzmożoną aktywnością fizyczną, ale również w niektórych przypadkach konieczna jest farmakoterapia. Wymaga także zaprzestania palenia papierosów!

Syndrom X znany jest pod nazwą zespołu metabolicznego albo zespołu oporności na insulinę. Syndrom X to zaburzenia metaboliczne, których oznaką jest bardzo często otyłość. Choroba ta charakteryzuje się wysokim ciśnieniem krwi, pewnym rodzajem cukrzycy, otyłością oraz nieprawidłową zawartością tłuszczów we krwi.

Zespół X został zaliczony do chorób, których ryzyko wystąpienia rośnie u osób otyłych o obniżonej aktywności fizycznej.

Zespół X rozpoznaje się wtedy, gdy u danej osoby wystąpią co najmniej 3 z poniższych objawów:

  • otyłość brzuszna,
  • wysokie stężenie trójglicerydów,
  • niskie stężenie cholesterolu HDL (o dużej gęstości lipoprtein) w surowicy krwi,
  • wysokie ciśnienie tętnicze krwi i wysokie stężenie cukru we krwi.


Osoby chore na zespół X mają znacznie podwyższone ryzyko zapadalności na cukrzycę typu 2 i choroby serca. Narażeni są oni również na przedwczesną śmierć w wyniku chorób serca lub innych przyczyn.

Oporność na insulinę - istota zespołu X
W normalnych warunkach insulina, hormon wytwarzany przez trzustkę, ułatwia transport cukru z krwi do poszczególnych komórek ciała, gdzie zostaje on zużyty i wykorzystany jako energia. Jednakże, w sytuacji kiedy normalne wydzielanie insuliny nie wystarcza do transportu glukozy do komórek, może pojawić się oporność na insulinę. Inaczej mówiąc komórki stają się oporne na działanie insuliny i glukoza nie może się do nich dostać. Wtedy trzustka musi wyprodukować większą ilość insuliny, aby można było utrzymać prawidłowe stężenie glukozy we krwi.

Czym spowodowana jest oporność na insulinę?


Odpowiedź nadal nie jest do końca jasna. W połowie przypadków prawdopodobnie odpowiedzialne są czynniki genetyczne. Jednakże na oporność na insulinę wpływa również masa ciała (szczególnie otyłość brzuszna) oraz poziom aktywności fizycznej.

Otyłość i ćwiczenia fizyczne


Otyłość przyczynia się w znacznym stopniu do zwiększenia prawdopodobieństwa wystąpienia zespołu X. Zapobieganie jego wystąpieniu zależy od predyspozycji występujących u poszczególnych osób, jednak eksperci zgadzają się, że nawet zmniejszenie masy ciała o 10% i jednoczesny wzrost aktywności fizycznej wywiera korzystny wpływ na zespół X.

Podstawą są regularne ćwiczenia. Mięśnie stanowią 30-40 % masy naszego ciała i są głównym miejscem wykorzystania glukozy. Bezczynne mięśnie stają się niewrażliwe na insulinę.

Wielu ekspertów zaleca, aby ludzie mający siedzącą pracę, przynajmniej kilka razy w tygodniu przez co najmniej 30 minut dziennie uprawiali umiarkowane ćwiczenia fizyczne. Im mniej będziemy siedzieć, tym lepiej. Powinniśmy między innymi chodzić codziennie po schodach zamiast korzystać z windy, nie korzystać z pilota od telewizora albo chociaż spróbować stać co najmniej 30 minut w ciągu dnia. Bardziej aktywny tryb życia i zaprzestanie ciągłego oglądania telewizji może nam w znacznej mierze pomóc.

Rozwiązania długoterminowe


Podobnie jak wiele innych chorób przewlekłych, zespół X spowodowany jest przez nieprawidłowy styl życia. Sformułowanie zaleceń, które zapobiegają chorobie jest łatwe, chociaż nie jest tak prosto je spełnić. Aby zapobiec tej chorobie należy : jeść mniej, urozmaicać dietę i dużo ćwiczyć. Te rozwiązania muszą stać się częścią codziennego życia i powinny być propagowane w całym społeczeństwie. Należy rozpocząć spożywanie posiłków zgodnie z piramidą żywieniową.

Kryteria rozpoznania zespołu X


O zespole X możemy mówić wtedy, gdy współistnieją co najmniej 3 czynniki ryzyka z poniższej listy.

  • Otyłość brzuszna (obwód talii): Mężczyźni: > 102cm; Kobiety: > 88cm
  • Wysokie stężenie trójglicerydów: >= 150 mg/dl
  • Niskie stężenie HDL = Mężczyźni: >= 40mg/dl; Kobiety: >= 50mg/dl
  • Wysokie ciśnienie tętnicze krwi: >= 140 / >= 90mmHg
  • Wysokie stężenie glukozy na czczo: >= 110mg/dl


Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła, że otyłość jest chorobą cywilizacyjną groźniejszą niż AIDS. Liczba ludzi otyłych mieszkających na naszej planecie przekroczyła 300 milionów. Po upływie ćwierć wieku może być ich dwa razy więcej.

Doskonałym przyrządem do kontroli parametrów jest analizator CardioChek Professional. Wykorzystuje zjawisko fotometrii spektralnej do oraz reakcji chemicznych do analizy krwi pobranej z palca pacjenta. Za pomocą pasków testowych Syndrom X, wykonamy pomiar trzech parametrów z jednej kropli krwi.

  • dobry cholesterol HDL,
  • trójglicerydy,
  • glukoza