Lipidy

Lipidy to liczna grupa związków organicznych o różnorodnym składzie i budowie, których cząsteczki zawsze zawierają długołańcuchowe kwasy tłuszczowe, co nadaje im wspólną właściwość - złą rozpuszczalność w wodzie, natomiast dobrą w rozpuszczalnikach organicznych. Jest to związane z występowaniem w ich strukturze dużej liczby hydrofobowych grup węglowodorowych (-CH2-), tworzących długie alifatyczne łańcuchy, które pochodzą od kwasów tłuszczowych, aldehydów, alkoholi, pochodnych sfinganiny lub cząsteczek steroli.

Oprócz hydrofobowych łańcuchów węglowodorowych cząsteczki lipidów zawierają w swoim składzie hydrofilowe grupy polarne np.: estrowe, fosforanowe, wodorotlenowe, aminowe i inne. Grupy te zdolne są do oddziaływania z wodą przez tworzenie wiązań wodorowych. Związki, które zawierają w swoim składzie zarówno część hydrofilową jak i hodrofobową nazywa się związkami amfifilowymi.

Właściwości amififilowe zapewniają lipidom, a w szczególności fosfolipidom, dużą aktywność powierzchniową. Lipidy adsorbują się na powierzchni wody zmniejszając jej napięcie powierzchniowe Rozróżnia się lipidy prosta i lipidy złożone.

Do lipidów prostych należą triglicerydy - estry glicerolu z kwasami tłuszczowymi, stanowiące głównie materiały zapasowe (surowce energetyczne) organizmu, a u zwierząt także podściółkę i warstwę ochronną różnych narządów, woski naturalne - estry alkoholi z kwasami tłuszczowymi, tworzące warstwy chroniące przed nadmiernym parowaniem wody, a także estry sterolowe (kwasów tłuszczowych z cholesterolem), do lipidów prostych są często zaliczane wyższe kwasy tłuszczowe (których łańcuch zawiera 10 atomów węgla lub więcej), alkany, alkanole, karotenoidy i sterole związki te są zaliczane do lipidów ze względu na podobne zachowanie się w procesie przemiany materii oraz podobną rozpuszczalność.

Lipidy złożone zawierają w cząsteczce oprócz kwasów tłuszczowych i alkoholi (glicerolu lub sfingozyny) kwas fosforowy, cholinę, etanoloaminę, sacharydy (np.galaktozę) i inne. Należą do nich tak zwane lipidy narządowe: fosfolipidy i glikolipidy, wchodzące w skład elementów strukturalnych komórek (błon i ziarnistości), a u zwierząt występujące w szczególnie dużej ilości w tkance mózgowej i włóknach nerwowych. W organizmie lipidy występują przeważnie w postaci połączeń z białkami (lipoproteiny).