Cholesterol całkowity

Mimo że, cholesterol wydaje się szkodliwym związkiem chemicznym, jest potrzebny, a nawet niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Szkodliwy dla organizmu ludzkiego jest tylko nadmiar tzw. złego cholesterolu LDL oraz niedostatek tzw. dobrego cholesterolu HDL.

Cholesterol to substancja należąca do związków lipidowych (tłuszczopodobnych związków organicznych, występujących zwykle łącznie z tłuszczami i olejami naturalnymi) o budowie pierścieniowej spełniająca wiele funkcji w organizmach zwierząt i człowieka.

Cholesterol bierze udział w tworzeniu hormonów sterydowych, kwasów żółciowych i witaminy D, jest składnikiem błon komórkowych. Część cholesterolu powstaje w organizmie człowieka, głównie w wątrobie, a także w jelicie cienkim i w skórze. Jest on wydalany z żółcią, po przemianie do kwasów żółciowych.

Podobnie jak inne związki tłuszczowe cholesterol jest nierozpuszczalny ani w wodzie, ani we krwi. Dlatego też łączy się z białkami, fosfolipidami i trójglicerydami, tworząc lipoproteiny. Cholesterol jest dostarczany także bezpośrednio z pożywienia, nazywamy go egzogennym. Podlega on takim samym procesom metabolicznym, co cholesterol endogenny.

cholesterol - rysunek Najwięcej cholesterolu w organizmie człowieka znajduje się w mózgu, wątrobie i nadnerczach (parzystych gruczołach wydzielania wewnętrznego umieszczonych nad górnymi biegunami nerek, składających się z części rdzeniowej i korowej, różniących się budową oraz rodzajem wydzielanych hormonów). Organizm człowieka potrafi dokonywać syntezy cholesterolu w komórkach całego ciała, ale wytwarza go głównie wątroba, gdzie występuje w połączeniu z kwasami żółciowymi. W wątrobie zachodzi proces rozpadu cholesterolu. Około 29% całego cholesterolu znajduje się w tkance nerwowej, 3,5% w osoczu krwi, pozostała ilość w innych częściach ciała. cholesterol - molekuła

Przed rozpoczęciem drugiego roku życia stężenie cholesterolu we krwi człowieka osiąga wartość 120-140 miligramów w decylitrze, pozostając na tym poziomie do wieku 18 lat. Następnie ilość cholesterolu zaczyna rosnąć, średnio o 2,2 miligrama rocznie. W średnim wieku stężenie cholesterolu powinno wynosić 130 do 200 mg/dl. Po czterdziestce, stężenie cholesterolu we krwi u ludności krajów rozwiniętych bardzo często przekracza poziom 250 mg/dl co w dużym stopniu przyczynia się do rozwoju zmian miażdżycowych. Po pięćdziesiątym roku życia mężczyźni mają wyższe stężenie cholesterolu we krwi niż kobiety a około sześćdziesiątego roku życia sytuacja się odwraca.

Zbyt wysoki poziom cholesterolu u niektórych osób jest uwarunkowany genetycznie i osoby te są szczególnie narażone na wczesny rozwój chorób układu krążenia. Wysoki poziom cholesterolu w większości przypadków jest wynikiem wadliwego odżywiania, spożywania zbyt dużej ilości tłuszczów nasyconych oraz produktów zawierających cholesterol i pokrewne mu lipidy. W wątrobie organizm człowieka głownie syntetyzuje cholesterol, ale również w skórze i jelitach. Synteza cholesterolu wymaga dosyć dużego zużycia energii i dlatego około 30% jest pobierane z pokarmów. Na poziom cholesterolu w organizmie ma również wpływ aktywność przemian metabolicznych regulowanych hormonami tarczycy. Niedoczynność tarczycy powoduje wzrost poziomu cholesterolu we krwi a nadczynność jego obniżenie.

Cholesterol występuje w różnym stężeniu w różnych produktach, np. w 100 gramach mózgu znajduje się 2500 miligramów cholesterolu, w żółtkach jaj - 1800 mg, w jajach całych - 600 mg, w tranie - 850 mg, w nerkach - 400 mg, wątrobie - 350 mg, w maśle - 200 do 300 mg, wędlinach - 40 do 100 mg, w serach topionych - 100 mg, w śmietanie 30% - 100 mg, w smalcu - 95 mg, serach żółtych - 70 do 90 mg, cielęcinie - 70 mg, wołowinie 60 do 70 mg, wieprzowinie - 60 do 80, w drobiu - 60 do 80, w rybach - 35 do 60 mg, w czekoladzie 50 mg, w serze białym tłustym - 40 mg, margarynie z dodatkiem masła - 40 mg, w mleku 3,2% - 10 mg, jogurtach i kefirach - 6 do 8 mg, chlebie i bułkach, mleku 0,2%, serze białym chudym - po 2%.

HDL i LDL

Nie są to rodzaje cholesterolu, lecz nośniki odpowiedzialne za jego transport w organizmie ludzkim. HDL i LDL należą do lipoprotein:
• LDL - to beta lipoproteina o małej gęstości, nazywana powszechnie złym cholesterolem. Gdy poziom jest zbyt wysoki, to duże ilości cholesterolu odkładają się w komórkach ścian tętniczych, tworząc złogi, zwane blaszkami miażdżycowymi, i w rezultacie doprowadzając do zwężenia tętnic wieńcowych.

W tworzeniu się blaszek miażdżycowych bierze udział zarówno cholesterol egzogenny, jak i endogenny. Niewłaściwa dieta obfitująca w pożywienie z dużą ilością cholesterolu i tłuszczów podwyższa stężenie LDL. Powoduje to rozwój miażdżycy i zwiększa ryzyko choroby wieńcowej.

Tak więc korzystny dla zdrowia jest niski poziom LDL;
• HDL to alfa lipoproteina o dużej gęstości, nazywana powszechnie dobrym cholesterolem. Usuwa ona cholesterol ze ścian naczyń dlatego przypisuje się jej właściwości przeciwmiażdżycowe. Za korzystny dla zdrowia uważa się wysoki poziom HDL.

Obecnie panuje opinia, że stosunek liczbowy cholesterolu HDL do cholesterolu LDL daje lepszy obraz ryzyka wystąpienia choroby wieńcowej niż całkowity poziom cholesterolu.

Zagrożenia

Nadwyżka cholesterolu w organizmie człowieka bywa groźna dla zdrowia. Zaburzenia przemiany materii polegające na wzroście stężenia cholesterolu i trójglicerydów to hiperlipidemia. Może ona przebiegać bezobjawowo, przynajmniej do pewnego etapu rozwoju. Odkładanie się złogów cholesterolu - doprowadzają do zwężenia tętnic wieńcowych, które nie dostarczają do serca odpowiedniej ilości krwi i tlenu. Niedobór natlenionej krwi wywołuje ból w klatce piersiowej. Zakrzep w tętnicy, czyli zablokowanie przepływu krwi, może w rezultacie spowodować zawał serca.

Do najważniejszych czynników zagrożenia choroby wieńcowej zalicza się podwyższony poziom cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL. Dlatego należy dążyć za pomocą diety i leczenia farmakologicznego do ich obniżenia, dzięki czemu zmniejsza się ryzyko zawałów serca, udarów mózgu i zgonów wywołanych tymi chorobami.

Szkodliwy dla naszego zdrowia jest nadmiar cholesterolu w pożywieniu. Jego dzienna dawka nie powinna przekraczać 300 mg. W tym celu należy spożywać odpowiednią ilość produktów zbożowych z pełnego przemiału, dużo jarzyn i owoców zawierających antyoksydanty ( witaminy C, E, beta-karoten, selen, taniny, polifenole itd.), błonnik, kwasy, garbniki itd. Substancje te powodują obniżenie poziomu cholesterolu, zapobiegają jego utlenianiu i powodują podwyższenie poziomu korzystnego cholesterolu HDL.

Szkodliwe składniki posiada żywność w której z powodu nieodpowiedniego lub zbyt długiego przechowywania utlenieniu uległy tłuszcze i cholesterol, który przyjmuje wtedy niebezpieczne dla naszego zdrowia formy oksysteroli. Najszybszemu utlenieniu ulegają tłuszcze najbardziej wartościowe żywieniowo - oleje rybie i roślinne, zawierające wielonienasycone kwasy tłuszczowe.

Odpowiednia dieta zapobiegająca miażdżycy ma znaczenie zarówno profilaktyczne, jak i lecznicze. Zdrowa dieta według współczesnej wiedzy to przede wszystkim, dieta zbliżona do naturalnych zwyczajów żywieniowych mieszkańców krajów śródziemnomorskich. A więc jak najwięcej świeżych warzyw i owoców, oliwa z oliwek i małe ilości czerwonego wina. Zalecane są mięsa białe (drób)oraz tłuste ryby morskie przynajmniej raz w tygodniu.

Nie poleca się podrobów, tłustych wyrobów cukierniczych, jajek (jedno na tydzień - wliczając jajka stosowane do przygotowania posiłków), pełnotłustego mleka i jego przetworów, np. śmietany, serów żółtych i topionych, konserw mięsnych, pieczywa białego.

Nie należy całkowicie eliminować cholesterolu pokarmowego z naszej diety, trzeba tylko ograniczyć jego spożycie. Dla utrzymania prawidłowego poziomu cholesterolu należy jeść przede wszystkim :
• Kasze, ciemne pieczywo, płatki - zawierają błonnik pokarmowy, który zmniejsza stężenie cholesterolu we krwi.
• Owoce i warzywa - zawierają błonnik oraz witaminy, wśród których beta-karoten i witamina C działają przeciw miażdżycy.
• Mleko i produkty o obniżonej zawartości tłuszczu, margaryny miękkie.
• Oleje roślinne i ryby (gotowane, wędzone, z rusztu) zawierają kwasy tłuszczowe wielonasycone działające przeciwmiażdżycowo.
• Oliwę z oliwek - źródło jednonienasyconych kwasów tłuszczowych o działaniu przeciwmiażdżycowym.
• Chude mięso (np. kurczaki) i chudą wędlinę (np. polędwicę).
• Potrawy gotowane, duszone, pieczone w folii lub na ruszcie.

Zbadaj poziom cholesterolu

Poziom cholesterolu można zmierzyć podczas badania biochemicznego krwi, które wykonują laboratoria lub wykonać samemu w domu za pomocą urządzenia CardioChek. Po raz pierwszy należy to zrobić już w 20. roku życia, a potem co 3-4 lata, o ile utrzymuje się on w normie. Osobom starszym, kobietom w okresie menopauzy zaleca się wykonywanie takiego badania raz w roku.

Obecnie na rynku dostępne jest urządzenie CardioChek, które wykonuje pomiar całkowitego cholesterolu, cholesterolu LDL, cholesterolu HDL oraz stosunek całkowitego cholesterolu do HDL, trójglicerydów, a ponadto ciał ketonowych, kreatyniny oraz glukozy.

Warto wyjaśnić, że termin 'cholesterol całkowity' oznacza całkowitą ilość cholesterolu w osoczu krwi mierzoną w miligramach cholesterolu na decylitr krwi (w skrócie: mg/dl). W próbkach osocza zdrowych ludzi pobieranych na czczo ok. 60% cholesterolu znajduje się we frakcji LDL, 30% w HDL oraz 10 w VLDL (prebeta-lipoproteiny).

Czy wiesz, że...

• Spotyka się poglądy, że nadmierne obniżanie za pomocą diety lub leków poziomu cholesterolu całkowitego i LDL może być niekorzystne i wywoływać na przykład zaburzenia metaboliczne i psychiczne. Te opinie są jednak kwestionowane i jak dotąd nie znalazły potwierdzenia w badaniach.
• Ilość cholesterolu całkowitego we krwi podnosi się podczas stresu. Do takiego wniosku prowadzą wyniki niektórych badań, ale nie poznano jeszcze dokładnego mechanizmu wpływu napięć psychicznych na wzrost stężenia cholesterolu. U osób tęgich częściej niż u szczupłych spotyka się wyższe stężenie cholesterolu całkowitego i LDL oraz trójglicerydów.
• Poziom cholesterolu całkowitego i LDL może wzrastać wraz z wiekiem.
• Palacze są bardziej od niepalących narażeni na rozwój miażdżycy.
• Poziom cholesterolu obniża właściwa dieta, zmniejszenie wagi ciała, regularny wysiłek fizyczny.
• Na poziom LDL, HDL i cholesterolu całkowitego mogą mieć wpływ czynniki dziedziczne.